Twijfel je of je recht hebt op een uitkering bij ontslag, ziekte of te weinig inkomen? Deze blog legt uit welke route bij jou past (via UWV: WW/ZW/WIA of via de gemeente: bijstand), aan welke voorwaarden en deadlines je moet voldoen en hoe je de aanvraag op tijd rond krijgt. Met praktische tips om fouten te voorkomen-zoals tijdig ziekmelden, WW binnen een week aanvragen, je bewijsstukken klaar hebben en wijzigingen direct doorgeven-vergroot je je kans op snel en stabiel inkomen.
Wanneer heb je recht op een uitkering?
Je hebt recht op een uitkering als je inkomen (deels) wegvalt en je aan de voorwaarden van de regeling voldoet. In grote lijnen gaat het om twee routes: via het UWV voor werknemersverzekeringen (zoals WW, Ziektewet en WIA) en via de gemeente voor bijstand. Voor de WW-uitkering geldt dat je onvrijwillig werkloos bent, recent genoeg hebt gewerkt, verzekerd was via je werkgever, direct beschikbaar bent voor nieuw werk en op tijd aanvraagt; wat is de WW? Een tijdelijke inkomensvoorziening terwijl je actief solliciteert. Hoe WW aanvragen? Je schrijft je in als werkzoekende en dient je aanvraag digitaal in bij het UWV, bij voorkeur rond het einde van je dienstverband. Ben je ziek of (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt, dan kom je mogelijk in de Ziektewet of later in de WIA als je langdurig minder kunt verdienen door je gezondheid; dit loopt meestal via je werkgever en het UWV.
Heb je geen recht op een UWV-uitkering en is je inkomen en vermogen te laag, dan kun je bij de gemeente bijstand aanvragen onder de Participatiewet; daarbij kijkt de gemeente naar je spaargeld, partnerinkomen en of je kunt werken. Bij elke uitkering horen plichten: je meldt veranderingen meteen, je werkt mee aan re-integratie en je solliciteert als dat kan. Wanneer kan je een uitkering aanvragen? Meteen zodra duidelijk is dat je inkomen stopt of fors daalt; te laat of onvolledig aanvragen kan je recht en hoogte nadelig beïnvloeden.
Basisvoorwaarden: verzekerd, inkomensverlies en beschikbaar voor werk
Of je recht hebt op een uitkering hangt af van drie kernvoorwaarden. Ten eerste moet je voor werknemersregelingen via het UWV verzekerd zijn geweest, meestal omdat je in loondienst werkte en premies betaalde. Ten tweede moet er aantoonbaar inkomens- en urenverlies zijn, bijvoorbeeld doordat je onvrijwillig je baan kwijtraakt of fors minder uren krijgt. Voor de WW gaat het om een substantieel urenverlies en voldoe je aan de werkverleden-eisen.
Ten derde ben je beschikbaar voor passend werk en zet je actief stappen om te werken: je schrijft je in als werkzoekende, solliciteert en kunt werk aanvaarden. Kun je (tijdelijk) niet werken door ziekte, dan geldt beschikbaarheid binnen je mogelijkheden of volgt een ziekte- of arbeidsongeschiktheidsroute. Heb je geen recht op UWV, dan kan bijstand uitkomst bieden als je inkomen en vermogen te laag zijn.
UWV-uitkering of gemeente: wie is waarvoor?
Het UWV regelt de werknemersverzekeringen die je opbouwt via je loon, zoals de WW bij onvrijwillige werkloosheid, de Ziektewet als je ziek bent zonder loon door werkgever (bijvoorbeeld als uitzendkracht of na einde contract) en de WIA als je na 2 jaar ziekte duurzaam minder kunt werken. Wajong verloopt ook via het UWV als je als jongere duurzaam en ernstig minder arbeidsvermogen hebt.
De gemeente is er voor bijstand op basis van de Participatiewet wanneer je geen recht hebt op een UWV-uitkering en je inkomen en vermogen te laag zijn. WW, ZW en WIA vraag je aan bij het UWV; bijstand vraag je aan bij je gemeente. Begeleiding naar werk loopt via dezelfde route: UWV bij UWV-regelingen, gemeente bij bijstand.
[TIP] Tip: Controleer voorwaarden bij UWV, SVB of gemeente; verzamel bewijs en salarisstroken.
Belangrijkste uitkeringen en voorwaarden
Onderstaande vergelijking laat in één oogopslag zien wanneer je recht hebt op de belangrijkste Nederlandse uitkeringen en wie ze uitvoert. Handig om snel te bepalen waar je moet aankloppen en welke basisvoorwaarden gelden.
| Uitkering | Wie keert uit | Wanneer heb je recht | Duur & hoogte (globaal) |
|---|---|---|---|
| WW (Werkloosheidswet) | UWV | Je was werknemer en verzekerd, wordt onvrijwillig werkloos, werkte in 26 van de 36 weken vóór werkloosheid, bent direct beschikbaar voor werk en niet verwijtbaar werkloos. | Duur afhankelijk van arbeidsverleden (max. ±24 mnd). Hoogte: 75% van dagloon in de 1e 2 maanden, daarna 70% (tot het maximumdagloon). |
| Ziektewet (ZW) | UWV | Je bent (tijdelijk) ziek en hebt geen werkgever die loon doorbetaalt (bijv. uitzend-/oproepkracht, ziek na einde contract) of valt onder een ZW-regeling. | Maximaal 104 weken. Hoogte meestal 70% van het (maximum) dagloon; uitzonderingen kunnen afwijken. |
| WIA (WGA/IVA) | UWV | Na 104 weken ziekte en je bent 35% arbeidsongeschikt volgens UWV-beoordeling (WGA bij niet-duurzaam/ gedeeltelijk, IVA bij volledig en duurzaam). | WGA: loongerelateerd 70% (duur 3-24 mnd afhankelijk van arbeidsverleden), daarna loonaanvulling/vervolguitkering. IVA: 75% van WIA-maandloon, doorlopend zolang voorwaarden gelden. |
| Bijstand (Participatiewet) | Gemeente | Je hebt onvoldoende inkomen en vermogen, bent 18+ en rechtmatig in NL, en er is geen voorliggende voorziening (zoals WW/WIA) waar je recht op hebt. | Zolang nodig en binnen vermogensgrenzen. Hoogte: tot de toepasselijke bijstandsnorm; inkomsten en vermogen worden verrekend. |
Kern: WW bij onvrijwillige werkloosheid, ZW/WIA bij ziekte of arbeidsongeschiktheid, en bijstand als vangnet zonder andere rechten. UWV behandelt werknemersverzekeringen; de gemeente verzorgt bijstand met vermogenstoets.
De belangrijkste inkomensregelingen draaien om jouw situatie: werkloos, ziek/arbeidsongeschikt of zonder ander vangnet. De WW is een tijdelijke uitkering via het UWV als je onvrijwillig werkloos wordt. Je was verzekerd via je werkgever, hebt recent genoeg gewerkt (referte-eis), bent direct beschikbaar voor werk, je ontslag is niet verwijtbaar en je vraagt op tijd aan (uiterlijk binnen 1 week na je laatste werkdag). De Ziektewet is er als je ziek bent en geen werkgever (meer) hebt die loon doorbetaalt, bijvoorbeeld als uitzendkracht of na een einde contract; je meldt je ziek en vraagt via het UWV aan.
De WIA volgt na 2 jaar ziekte als je door je gezondheid duurzaam minder kunt werken (minimaal 35% arbeidsongeschikt), met routes als WGA of IVA. Heb je geen recht op deze UWV-regelingen en is je inkomen en vermogen te laag, dan biedt de bijstand via de gemeente een vangnet met een vermogenstoets en sollicitatieplicht. Ben je jong en heb je duurzaam weinig arbeidsvermogen, dan kan Wajong via het UWV uitkomst bieden. WW en WIA/ZW vraag je bij het UWV aan; bijstand vraag je bij je gemeente.
WW via UWV: wat is de WW en wanneer heb je recht?
De WW (Werkloosheidswet) is een tijdelijke uitkering via het UWV die je helpt als je onvrijwillig werkloos raakt. Je hebt recht als je in loondienst hebt gewerkt en dus verzekerd was, je recent genoeg uren hebt gemaakt, je ontslag niet jouw schuld is (bijvoorbeeld geen dringende reden), je direct beschikbaar bent voor werk en actief solliciteert.
Ook moet je je inschrijven als werkzoekende en je WW tijdig aanvragen, liefst direct na je laatste werkdag. De duur en hoogte hangen af van je arbeidsverleden en je eerdere loon. Werk je (deels) weer of verdien je bij, dan wordt je WW daarop aangepast. Voldoe je niet aan de WW-eisen, dan kijk je naar andere regelingen zoals bijstand.
Ziektewet en WIA: ziek of arbeidsongeschikt
De Ziektewet is er als je ziek bent en geen werkgever hebt die loon doorbetaalt, bijvoorbeeld als je uitzendkracht bent, je contract net is afgelopen of je ziek wordt tijdens of na zwangerschap zonder loon. Je meldt je ziek bij het UWV en werkt mee aan re-integratie. Heb je wel een werkgever, dan krijg je meestal tot 2 jaar loon doorbetaald en bouw je in die periode met je werkgever aan herstel en passend werk.
Ben je na ongeveer 104 weken nog (gedeeltelijk) niet in staat om te werken, dan beoordeelt het UWV of je recht hebt op WIA. Dat kan WGA zijn als je nog deels kunt werken, of IVA bij duurzame, volledige arbeidsongeschiktheid. In beide gevallen geldt: geef veranderingen direct door en werk mee aan herstel.
Bijstand (participatiewet): vangnet en voorwaarden
De bijstand is het vangnet als je geen recht hebt op een UWV-uitkering en je inkomen en vermogen onder de bijstandsnorm liggen. Je vraagt het aan bij je gemeente. Er geldt een vermogenstoets: spaargeld, bezit (zoals een auto) en soms je eigen woning tellen mee, net als het inkomen van je partner. Je moet rechtmatig in Nederland verblijven, meestal 18 jaar of ouder zijn en eerst andere voorliggende regelingen benutten.
Tijdens de bijstand heb je een inlichtingenplicht en werk- of sollicitatieplicht, tenzij je een ontheffing krijgt. Woon je met meer volwassenen, dan kan de kostendelersnorm je uitkering verlagen. Verdien je (deels) bij, dan wordt dat verrekend. In sommige situaties kun je ook bijzondere bijstand of een individuele inkomenstoeslag krijgen.
[TIP] Tip: Controleer voorwaarden en inkomenseis; vraag direct na inkomensverlies aan, met bewijsstukken.
Uitkering aanvragen: stappen en deadlines
Een snelle en complete aanvraag voorkomt vertraging of gemiste dagen. Hieronder de belangrijkste stappen en deadlines per uitkering.
- WW via UWV: schrijf je direct in als werkzoekende bij Werk.nl en start je aanvraag op of direct na je laatste werkdag; uiterlijk binnen 1 week na het begin van je werkloosheid. Log in met DigiD, voeg arbeidsverleden, laatste loonstroken en je ontslag-/einddatum toe en bevestig dat je beschikbaar bent voor werk; te laat aanvragen kan je dagen uitkering kosten.
- Bijstand via de gemeente: meld je zo snel mogelijk bij je gemeente; de ingangsdatum is meestal de meldingsdatum. Er geldt een vermogen- en partnertoets en plichten zoals solliciteren en meewerken aan re-integratie; ben je jonger dan 27, reken op een zoekperiode van 4 weken. Houd ID, bankafschriften, bewijs van inkomen/vermogen en huurcontract/hypotheekgegevens klaar.
- Ziektewet/WIA: ben je ziek zonder (of na) werkgever, meld je binnen 2 dagen ziek bij het UWV voor de Ziektewet. Duurt je ziekte voort, vraag WIA aan rond week 88; het UWV moet je aanvraag uiterlijk in week 93 ontvangen (beoordeling volgt rond 104 weken). Verzamel medische informatie en relevante arbeidsgegevens tijdig.
Rond je aanvraag volledig af en dien alle bewijsstukken in om vertraging te voorkomen. Twijfel je over jouw situatie of deadline, neem dan direct contact op met UWV of je gemeente.
WW aanvragen bij UWV: voorwaarden, hoe WW aanvragen en wanneer kan je een WW-uitkering aanvragen
Je kunt WW krijgen als je onvrijwillig werkloos raakt, verzekerd was als werknemer, recent genoeg hebt gewerkt, voldoende uren verliest en direct beschikbaar bent voor nieuw werk. Ook mag je ontslag niet jouw schuld zijn en solliciteer je actief. Hoe WW aanvragen? Schrijf je eerst in als werkzoekende en dien daarna online je WW-aanvraag in met je DigiD. Zorg voor gegevens over je laatste werkdag, contract, loon en arbeidsverleden.
Wanneer kan je een WW-uitkering aanvragen? Start je aanvraag rond je laatste werkdag en in elk geval uiterlijk binnen één week na je eerste werkloosheidsdag. Vraag je te laat aan, dan kan je uitkering later ingaan en mis je geld. Verdien je bij, dan verrekent het UWV je inkomsten.
Bijstand aanvragen bij de gemeente: vermogenstoets en plichten
Bijstand vraag je aan bij je gemeente wanneer je geen recht hebt op een UWV-uitkering en je inkomen te laag is. De gemeente doet een vermogenstoets: je spaargeld, bezittingen (zoals auto of tweede woning) en het inkomen van je partner tellen mee. Zit je boven het vrij te laten vermogen, dan krijg je geen bijstand. Je levert bewijs aan, zoals bankafschriften, huur- of hypotheekgegevens en je ID. De uitkering gaat meestal in vanaf je meldingsdatum.
Tijdens de bijstand heb je plichten: je geeft alle veranderingen meteen door (inlichtingenplicht), je staat open voor werk en scholing, je solliciteert en werkt mee aan re-integratie of een tegenprestatie. Woon je met meerdere volwassenen, dan kan de kostendelersnorm je uitkering verlagen. Jonger dan 27? Reken op een zoekperiode van 4 weken.
Ziektewet/WIA aanvragen: ziekmelding en beoordeling
Ben je ziek en heb je geen werkgever die loon doorbetaalt, meld je dan binnen 2 dagen ziek bij het UWV voor de Ziektewet via Mijn UWV met je DigiD. Heb je wél een werkgever, meld je je op dag 1 bij je werkgever; je krijgt meestal 2 jaar loondoorbetaling en werkt aan re-integratie. Voor Ziektewet en WIA moet je bereikbaar zijn, meewerken aan afspraken en medische informatie aanleveren. Duurt je ziekte lang, start dan rond week 88 je WIA-aanvraag; het UWV moet die uiterlijk rond week 93 ontvangen.
Daarna volgt een beoordeling door een verzekeringsarts en een arbeidsdeskundige: zij bepalen wat je nog kunt verdienen en het arbeidsongeschiktheidspercentage. Afhankelijk van de uitkomst kom je in de WGA of IVA. Geef wijzigingen meteen door om vertraging of korting te voorkomen.
[TIP] Tip: Gebruik online checks van UWV en gemeente om recht te bepalen.
Fouten voorkomen, plichten en slimme tips
De meeste problemen ontstaan door te laat handelen of niet alles melden. Vraag WW direct rond je laatste werkdag aan en uiterlijk binnen een week na je eerste werkloosheidsdag, meld ziekte zonder werkgever binnen 2 dagen bij het UWV en start je WIA-aanvraag rond week 88 zodat alles uiterlijk rond week 93 binnen is. Schrijf je meteen in als werkzoekende, houd je sollicitaties bij en blijf aantoonbaar beschikbaar. Je inlichtingenplicht is breed: geef elke verandering in inkomen, uren, samenwonen, verblijf, vermogen of gezondheid meteen door. Werk mee aan afspraken, keuringen en re-integratie, en accepteer passend werk.
Laat bij een vaststellingsovereenkomst vooraf checken of er een WW-voorbehoud in staat en of de fictieve opzegtermijn klopt, zodat je recht en ingangsdatum niet in gevaar komen. Bij bijstand voorkom je verrassingen door je vermogen, kostendelersnorm en partnerinkomen vooraf te toetsen en bewijsstukken klaar te zetten. Werk je bij naast je uitkering, meld uren en inkomsten meteen; verrekening is normaal en voorkomt terugvordering of boete. Met snelle acties, volledige informatie en actieve zoektocht naar werk houd je je recht overeind en versnel je de stap naar stabiel inkomen.
Te laat of onvolledig aanvragen: zo voorkom je afwijzing
Voorkom problemen door meteen te handelen zodra je inkomensverlies ziet aankomen. Voor WW vraag je uiterlijk binnen één week na je eerste werkloosheidsdag aan; voor Ziektewet meld je je binnen 2 dagen ziek bij het UWV; voor WIA start je rond week 88, zodat je dossier uiterlijk rond week 93 binnen is. Bijstand gaat meestal in vanaf je meldingsdatum, dus meld je direct. Zorg dat je DigiD werkt en verzamel vooraf ID, loonstroken, ontslag- of einddatum, arbeidsverleden, bankafschriften en huurgegevens.
Schrijf je in als werkzoekende, reageer op informatieverzoeken vóór de deadline en upload duidelijke, volledige bewijsstukken. Dien desnoods alvast een voorlopige aanvraag in en lever ontbrekende documenten snel na. Bewaar bevestigingen, controleer je spam en houd je contactgegevens up-to-date.
Plichten en bijverdienen: sollicitatieplicht, beschikbaarheid en inkomsten verrekenen
Tijdens je uitkering heb je een sollicitatieplicht: je zoekt actief naar werk, reageert op passende vacatures en houdt je activiteiten bij. Je bent direct beschikbaar voor werk, komt op afspraken en geeft afwezigheid zoals vakantie vooraf door. Passend werk, ook tijdelijk of in deeltijd, moet je in principe accepteren. Werk je (weer) naast je uitkering, dan meld je alle uren en inkomsten meteen; je uitkering wordt daarop aangepast.
Bij WW leidt werken tot vermindering of verrekening van je uitkering; bij bijstand worden inkomsten verrekend en kun je soms tijdelijk een deel houden via een vrijlatingsregeling. Bewaar loonstroken en urenregistraties zodat je alles kunt aantonen. Meld je veranderingen niet of te laat, dan riskeer je terugvordering, boetes of stopzetting van je uitkering.
Veelgestelde vragen over wanneer heb je recht op een uitkering
Wat is het belangrijkste om te weten over wanneer heb je recht op een uitkering?
Je hebt recht op uitkering bij verzekerd zijn, aantoonbaar inkomensverlies en beschikbaarheid voor werk. UWV behandelt WW, Ziektewet en WIA; de gemeente regelt bijstand. Voorwaarden verschillen per regeling, inclusief arbeidsverleden, medische beoordeling en vermogenstoets.
Hoe begin je het beste met wanneer heb je recht op een uitkering?
Begin met checken welke uitkering past: WW bij baanverlies, Ziektewet/WIA bij ziekte, bijstand via gemeente. Meld je tijdig: WW binnen één week na laatste werkdag, ziekmelding direct, bijstand bij onvoldoende inkomen/vermogen. Verzamel bewijsstukken.
Wat zijn veelgemaakte fouten bij wanneer heb je recht op een uitkering?
Veelgemaakte fouten: te laat aanvragen, onvolledig invullen, wijzigingen of bijverdiensten niet doorgeven, onvoldoende sollicitatieactiviteiten, en niet meewerken aan re-integratie of keuringen. Lees voorwaarden, bewaar bewijs van sollicitaties, uren en inkomsten, en vraag hulp bij twijfel.